Pulcinella in paradiso

Fonte
C’ERA UNA VOLTA – RACCONTI POPOLARI
a cura della Biblioteca Comunale.
31 Ottobre 1994

  • Dialetto Contursano
  • Traduzione

Nu viècchj cunt' ric' ca nu bellu iuòrn', accussì com' avìa campat', Pruc'nella murìh' e, com' tutt' l'ati, pur' idd' ìh' a bussà a la porta r' lu Paravìs'.

La porta r' lu Paravìs', nun ng' vol' la ritta, è stretta e appena appena ng' l'abbìss'. Pruc'nella s'arriva ra na viaredda addurrupata ca s' mena ncoppa a l'abbìss'. Cu tutt' chess', assalanànn' e ghiastumànn' com' facìa semp', s'arricurdàh' r' chera ca li raccummannàva la mamma soia quann' era piccinìnn', e, lassàt' lu stradon' nghiàn' ca ìa tutt' r' scesa vers' ati port', fec' na piezz' r' fatihàta p' s' guaragnà la part' soia r' paravìs'.

A lu frahàss' ca fec' annàn' lu purtunciedd', a l' uòcchij poca cosa ma tosta assaj chiudd' la cerza, s'affacciàh' Santu Pietr', lu guardian' e lu custòr' r' li chiav'. T'nìa na brutta ngrugnatura e cu na sopracciglia aizata, r' sùbbit' li ress: "Embè? Che ng' è ra fa tutta st'ammuina?"

"Ng' è ca ropp' fatta tutt'a sta surata p' arrivà fin' ca ncoppa", rispunnìh' Pruc'nella com' si avess' vulut' paglià p' cient' ca vali, "si nun tras' sùbbit' iota, ca ffor' m'abbùsch' n'accirent'. Senza cuntà ca pozz' mett' nu per' ammacànt' e pozz' fa nu bellu vol' inta lu burron'..."

"Ma vavattènn'!", lu cacciàh' Santu Pietr'. "Chist' nunn'è nu post' adàtt' p' te; tu cièrch' r' cumm'rità, p' chest' scinn' cu comm' t' e continùa p' chera strada ch'è lassàt'". E li chiurìh' la porta nfaccia.

Pruc'nella ng' rumanìh' malament'. "Vuò vré", s' ress, "ca ccà m' s' vol' rà la mprusatura".

Ncoppa a la botta, avìh' subbit' la cosa r' s' vutà e r' s' n' ì' averament', ma siccom' tutt' s' putìa ric' r' Pruc'nella trann' ca era scema, li s' paràh' sùbbit' ncap' lu "luòch'" addò purtava la strada "còmm'ta". Fàttus' buon' li cunt', r'cidìh' r' piglià ra cap' e accumenzàh' n'ata vota a chiàngj e larià: ca, p' chiri ca nu lu canuscìenn', parìa nu sparpatiamiènt' nzuppurtàbbul'.

Ropp' nu lass' r' tiemp', Santu Pietr' s'affacciàh' n'ata vota, sta vota cu tutt' e doie r' sopracciglij aizàt' nzin' sott' a li capidd', tant' era ngrugnàt' lu front'. "Ma la vò f'nì!", alluccàh'. E siccom' Pruc'nella cacagliàva "ma... ma...", senza cunghiùr' nient', cuntinuàh': "La vò capì ca t' truòv' annàn' la porta r' lu paravìs'? Ca lu paravìs' è nu luòch' ca s' uttèn' cu pr'harìj e tanta... tanta paciènzia. E ca quann' ng' si trasùt', siccom' è lu luoch' r' la priezza aterna, nun è cosa r' fa ammuìna e allùcch', e s'adda aprì la vocca sul' p' dic'r' cos' r' Dij. Ma prima r' tutt' eia sapè ca ccà nun ng'è pressa, e ca sul' si tien' pacienzia po' sperà ca quaccherun' t' ten' a lu cunt'."

Na vota ritt', s' chiurìh' n'ata vota la porta e Pruc'nella r'stàh' sul' sul' ngimma a chiru post' ddurrupat'. S' n' stìh' nu poch' citt' cu r' st'ntìna mbrazza, pò sbuttàh': "Putìenn' perlomen' schianà stu post' annàn' a sta porta. Si probbij s'adda t'nè pacienzia e s'adda asp'ttà, ng' putìenn' mett' nu s'r'tur'...".

Nun avìa manch' furnùt' r' s' parlà nguòdd', ca arruvàh' n'atu spird' ca vulìa jì mparavìs' e, senza ric' aglj' e uòglj, tuzzùlàh' chian' chian' a la porta e, nun s' manch' aprìh' tutta quanta, sciulàh' inta, e li rìh' pur' na vuttata ca, si nun s' aff'rrava a lu manich' r' la porta, carìa abbasc'. Rumanìh' com' a nu salam'. E ancora ng' stìa a p'nsà ca n'arruvàh'n' n'ati duj, un' appriess' a l'atu; na vota arruvàt' nnàn' a la porta, tuzz'lah'n' cu na zerta utura e tal' e qual' sparìh'n' inta... Lu rumor' r' lu travett' ca s' chiurìa, lu lassàh' sul' appis' a chiru custòn', cu tanta p'nzier' ncap'.

"Vuò vrè", s' ress Pruc'nella, "ca aggj fatt' quacche arròr'". E p'nsàh' ca si nun tuzzulava accussì fort' cu man' e pier', Santu Pietr' nun s' avess' ncazzàt'. L'utim' arruvàt' avienn' tuzzulàt' tant' chian' ca avìa ess' probbij addret' a la porta p' sentì. P' chest', s' fec' curaggj e accumm'nzàh' n'ata vota a tuzzulà. Sta vota tuzzulàh' chian' chian', ma cu tanta nzistenza ca nun ng' era stacch' ra nu "toc-toc" e l'atu. Nu tuzzuliamient' ca muvìa la n'rvatura. Chiù la porta nun s'aprìa, e chiù nu la f'nìa r' s' tonn' , chian' chian', nnàn' chera porta.

A nu zertu mument' arruvàt' n'ummenòn'  cu nu purtament' tant' maffiùs' ca parìa com' si r'cess: "lev't' ra nànz' ca m' raj fastirij", e, arruvàt' nnàn' a la porta, l'amm'nazzàh' cu na guardata - com' s' fac' cu chiri ca tènen' tiemp' ra perd' - e tuzzùlah' tre bot', toc-toc-toc, tant' fort' ra fa ntrunà la porta stessa. Cu somma maraviglia r' Pruc'nella, la porta s'aprìh' e chir'òmmen' trasìh' com' a l'ati r' prima, senza ca nisciun' s' foss' affacciàt' p' vrè chi era e che bulìa.

Allora, ropp' tutt' stu bell' poch', Pruc'nella capìh' ca mparavìs' nun ng' lu vulìenn'. S' fec' na faccia scura ra bazzariott' uffès' e s' mes' a scenn' p' ghj' a pruvà chiù annànz'.

Ma avìa appena fatt' quacche pass' - semp' cu nu pissi-pissi sciulatòn' - ca s' sentìh' fa lu prìcul' r' acchiappà nu spadd'. S' vutàh' e vedd' Santu Pietr' mmièzz' a la porta aperta, ca li facìa segnj' cu na man' r' s' abbucinà.

"E mò addò vaj?", li ricìa attramènt', "ma com', t' aggj ritt' r' avè tanta pacienzia, e tu già t' si stancàt' r' asp'ttà!".

"Torna ccà, forza!", po' ress, "ca t' fazz' tras'; però t' eia sta attient': nunn'eia aprì vocca. T'eia sta citt' e t'eia fa sul' li fatti ca ng' sò tra te e lu Patatern'. Giunca cosa vir' ca nun t' riguarda, eia fa finta r' nu la vrè, pur' si a l'uòcchj t' par' na cosa mala fatta. Vir' ca nun so ij ca t' fazz' sta graziat' ma è Un' gruòss' assaj: approfittànn'. Però eia sapè ca na vota t' s' pot' purdunà, ma no doj". E lu fec' tras'.

Pruc'nella, tutt' cuntent' e sudisfatt' p' com' s'avìenn' mis' r' cos', trasìh' e s'accumm'nzàh' a gurè lu Paravìs'. S' mes' a ghj girànn' mmiezz' a sciur' e giardìn', e zerti àngiul' ca cantav'n' lu facìenn' add'crià. Alintrasàtta, attramènt' ca stìa tutt' attient' a guardà nu stuòl' r' cher' ànim' ca bballav'n' lu girotond' ncoppa nu bellu camp' sciurùt', n' vedd' una r' cher' ca mmièggj r' abballà, s'alluntanàh' nu poch' e s' mes' a ngiarmà p'appiccià nu fuòch'.

Già nun s' rjiscìa a fa capac' p'cchè nun v'rìa lu mutiv' p'appiccià lu fuòch' mparavìs' - addò nun fac' nè càur' e nè fridd - ma guardànnul' buon', s'accurgìh' ca chiru tizij facìa tutt' p' nu lu fa appiccià. Che facìa: m'ttìa duj c'ppùn' sotta, po' na vrancata r' ramèll' e ncoppa a tutt' ng' m'ttìa li frùscit' cu la paglia. Po', cu na flemma ra fa tuccà li nierv', vattìa l'azzàr' e rìa fuòch' a la paglia. Inta nu mument' s' ardìa la paglia, assìa nu poch' r' fum' e lu fuòch' murìa senza ca s'attaccàva a li c'ppùn' e a r' ramèll'.

Pruc'nella nun b'rìa l'ora r' li fa capì ca chiru fuòch' - pur' si nun s'rvìa a nient' - s' putìa appiccià sul' si m'ttìa tutt' sotta ncoppa, e, ropp' ca era stat' a guardarlu p' parecchj tiemp', accumm'nzàh' a farli segnj' cu r' man'. S'aricurdàva buon' ca nun avìa parlà, si vulìa cuntinuà a sta mparavìs'.

Ma chiru, nient'. F'nìa e pigliàva ra cap' tutt' com' a prima; rìa fuòch' a la paglia ca stìa ngimma, semp' cu lu stessu risultat': nu poch' r' fum' e nient' chiù. Pruc'nella a fa segnj' e chiru manch' p' la cap', scappàh' ruràh' parecchj, nzin' a che, pigliàt' ra la nervatura, li ritt': "R'lèuna fin' sotta e r' doppij ngimma!".

Nu l'avess' maj ritt'. Lu rumor' r' cher' parol', lu stup'tìh'. Mmiezz' a tutt' chera mus'ca e canzùn', fo com' si avess' sparat' nu truòn'. Cher' ànim' accumm'nzàh'n' a fuj com' a chir' aucièdd' quann' sent'n' na scupp'ttata. E lu prim' a spajntàrs' fo probbij Pruc'nella, nu poch' p' chiru rumor' ch'amm' ritt' e nu poch' p' l'amm'nàzz' r' Santu Pietr'. S' mes' a fuj p' s'accuvà sotta a l'àlb'r' chiù frunnùt' e a r' sep' chiù àut', nzìn' a che s' calmàh' p'cchè s'aricurdàh' r' avè ancora n'atu canz': s'ass'ng'ràh' la cap' e s' mes' n'ata vota a gurè lu Paravìs'.

Ammènt' ca ìa p'rniànn' p' m'è a quala cumpagnìa s'avìa assucià p' s' fa na bella cantata e na ballata, nutàh' ca era cap'tàt' inta na viaredda stretta, fianchiàta ra doj sep' sciurùt' ca ncruciava nu bell' arch' r' marm' iànch' addò ng'ern' zert' f'hùr' r' sant'. S'abbuc'nàh' p' lu guardà buon' e vedd' n'àn'ma biàta cu nu trav' ncoppa r' spadd' ca lì v'nìa ncontra cu lu r'sìgn' r' passà p' sotta a l'arch'. Lu guaj era però, ca vulìa passà cu lu trav' ncroc' e ì-gh' a sbatt' nfront' a li pier' r' chiru b'n'ritt' arch'.

Sott' a l'uòcchj r' Pruc'nella, cher' àn'ma fec' ruj o tre pass' addrèt' e, cuntent' e s'era stampàt' nfaccia na r'sata ra sciumunut', senza spustà lu trav', igh' a sbatt' n'ata vota.

A Pruc'nella li v'nìh' la frev' e c'rcàh' r' scantunà p' nun vrè chiru spettacul', ma r' sep' a li lat' ern' àut' e nz'rràt' e addrèt' nun bulìa t'rnà p' nun ghì n'ata vota addò avìa cumbinat' chiru bell' poch'; allora s' mes' a sp'ttà sperànn' ca chiru c'trùl' avess' capìt' prima o ropp' ca s'avìa g'rà lu trav', si vulìa passà.

Chiru bìat' però, prova e prova, nun s' n' mpurtàva probbij r' capì p'cchè sott' a l'arch' nun ng' capìa, e allora, senza manch' far' casiòn', l'accumm'nzàh' a fa segn' cu r' man', p' li fa capì ca s'avìa g'rà lu trav' r' luongh' ncoppa na spadda sola. Ma chiù segn' li facìa, e chiù chiru s'sc'munìa a fa semp' r' stess' mass'; chiù s'facìa n'rvùs' p' ripèt' chiri segn' cu r' man', e chiù la facc' r' chir' s' facìa cuièta e cuntenta, com' si r'avess' fatta apposta: parìa ca probbij chiru ìh' a sbatt' foss' lu gurimènt' r' lu Paravìs'.

A nu zertu mument' Pruc'nella nun ng' la f'ec' chiù e alluccàh': "E bota chiru trav', uè fessa!".

A chir' allùcch' succ'rìh' la stessa cosa r' prima, cu cher' àn'ma ca iettàh' lu trav' nterra e s' mes' a fuj com' a nu rannat'. Lu lecch' r' l'ùt'm' parol' li ntrunava la cap' com' na cundanna: "fessa-fessa-fessa".

Ntruv'làt', capìh' ca nu ng' era chiù nient' ra fa e accumm'nzàh' a corr' senza sapè addò. Inta nu mument' s' truvàh' addrèt' a la porta, ca s'aprìh' e s' lu sucàh' for', abbasc' p' chera scarpata, nzìn' a chiru stradon' "comm't'" ca purtava vers' lu funn'.

Vutànn's' a guardà vers' chera porta, vedd' Santu Pietr' ca lu smicciava cu tutt' e doie r' man' a li fianch'. Allora li scappàh': "Mparavìs' ng'hanna sta li fessa!"

E Santu Pietr' li r'spunnìh': "Si pur' ng' avess'na sta li dritt', p' te manch' ng' foss' post'!". E s' n' turnàh' a tras'.

Pruc'nella s'abbiàh' chian' chian' vers' la sciorta soia.

Un vecchio racconto dice che un bel giorno, così come aveva vissuto, Pulcinella morì e, come tutti gli altri, anche lui andò a bussare alla porta del Paradiso.

La porta del Paradiso è stretta e a malappena ci si arriva da un viottolo sdirupato che si affaccia sull'abisso. Con tutto questo, ansimando ed imprecando come era suo solito, Pulcinella si ricordò di quello che gli raccomandava sua madre quando era piccolo e, lasciato lo stradone pianeggiante che andava tutto in discesa verso altri posti, fece una grande faticata per guadagnarsi la sua parte di Paradiso.

Al fracasso che fece davanti al portoncino, all'apparenza poca cosa ma solido ben più della quercia, s'affacciò San Pietro, il guardiano e il custode delle chiavi. Aveva una brutta aggrondatura e con una delle sopracciglia alzate, bruscamente gli disse: "Beh? Cosa c'è per fare tutto questo chiasso?"

"C'è che dopo aver fatto questa sudata per arrivare fin qua sopra", rispose Pulcinella come se avesse voluto paglia per cento cavalli, "se non entro subito, qua fuori mi busco un accidente. Senza contare che posso mettere un piede in fallo e posso fare un bel volo nel burrone...".

"Ma vattene via", lo zittì San Pietro. "Questo non è un posto adatto per te; tu cerchi le comodità, perciò scendi con comodo e continua per quella strada comoda che hai lasciato". E gli chiuse la porta in faccia.

Pulcinella ci rimase male. "Vuoi vedere", si disse, "che qui mi si vuol dare l'improsatura?".

Al momento ebbe subito l'impulso di voltarsi e di andarsene davvero, ma siccome tutto si poteva dire di Pulcinella tranne che era uno scemo gli si parò subito in testa il "luogo" dove portava la strada "comoda". Fattosi bene i conti, decise di prendere daccapo e cominciò un'altra volta a bussare con piagnistei e lamenti che, per quelli che non lo conoscevano, sembravano uno strepito insopportabile.

Dopo un certo tempo, San Pietro s'affacciò di nuovo, questa volta con tutt'e due le sopracciglia alzate fin sotto i capelli, tanto era aggrondata la fronte.

"Ma la vuoi finire!", gridò. E siccome Pulcinella balbettava "ma... ma...", senza concludere niente, continuò: "Lo vuoi capire che ti trovi davanti alla porta del Paradiso? Che il Paradiso è un luogo che si ottiene con preghiere e tanta... tanta pazienza. E che quando ci sei entrato, siccome è il luogo della beatitudine eterna, non è cosa da far chiasso e grida, e si deve aprire la bocca solo per dire le cose di Dio. Ma prima di tutto devi sapere che qui non esiste fretta, e che solo se avrai pazienza potrai sperare che qualcuno ti terrà in conto".

Una volta detto, si chiuse di nuovo la porta e Pulcinella restò solo solo in cima a quel posto sdirupato. Se ne stette un poco in silenzio palesamente contrariato, poi sbottò: "Avrebbero potuto almeno spianare il posto qui davanti a questa porta. Se proprio si deve aver pazienza e si deve aspettare, avrebbero potuto metterci una panchina...".

Non aveva ancora finito di parlare tra sé e sé, che arrivò un altro spirito che voleva andare in Paradiso e, senza dire una parola, bussò piano piano alla porta e, senza nemmeno che si aprisse tutta intera, scivolò dentro, e gli diede pure una spinta che, se non si afferrava al manico della porta, cadeva giù. Ci rimase come un salame. E ancora stava a pensarci che ne giunsero altri due, uno dietro l'altro; una volta arrivati davanti alla porta, bussarono con alterigia e lo stesso sparirono dentro. Il rumore della serratura che si chiudeva lo lasciò solo appeso a quel costone, con tanti pensieri in testa.

"Vuoi vedere", si disse Pulcinella, "che ho commesso qualche errore?".

E pensò che se non avesse bussato così forte con mani e piedi, San Pietro non si sarebbe arrabbiato. Gli ultimi arrivati avevano bussato talmente piano che doveva essere proprio dietro la porta per sentire. Perciò si fece coraggio e cominciò un'altra volta a bussare. Questa volta bussò piano piano, ma con tanta insistenza che non c'era nessuno stacco tra un "toc-toc" e l'altro. Un bussare che muoveva i nervi. Più la porta non si apriva, e più non la finiva di battere, piano piano, davanti a quella porta.

Ad un certo punto arrivò un omaccione con un portamento tanto altero che pareva come se dicesse: "togliti davanti che mi dai fastidio", e, giunto davanti alla porta, lo minacciò con un'occhiata – come si fa con quelli che hanno tempo da perdere – e bussò tre volte, toc-toc-toc, tanto forte da far rimbombare la porta stessa. Con somma meraviglia di Pulcinella, la porta si aprì e quell'uomo entrò come gli altri precedenti, senza che nessuno si fosse affacciato per vedere chi era e cosa voleva.

Allora, dopo tutto questo bel po', Pulcinella capì che in Paradiso non ce lo volevano. Si fece una faccia scura da "bazzarioto" (venditore ambulante) offeso e incominciò a scendere per andare a provare più avanti. Ma aveva appena fatto qualche passo – sempre col pericolo di prendere uno scivolone – che si sentì fare un pissi-pissi alle spalle. Si voltò e vide San Pietro nel vano della porta aperta, che gli faceva segno con una mano di avvicinarsi.

"E adesso dove vai?", gli diceva nel frattempo, "ma come, ti ho detto di avere tanta pazienza, e tu già ti sei stancato di aspettare!".

"Torna qui, forza!", disse poi, "che ti faccio entrare; però devi fare attenzione: non devi aprir bocca. Devi stare zitto e devi badare solo ai fatti che intercorrono tra te e il Padreterno. Qualunque cosa vedi che non ti riguarda, devi far finta di non vedere, anche se apparentemente ti pare una cosa mal fatta. Bada che non sono io che ti faccio questa grazia, ma è Uno grandissimo: approfittane. Però devi sapere che una volta ti si può perdonare, ma non due". E lo fece entrare.

Pulcinella tutto contento e soddisfatto per come si erano messe le cose, entrò e incominciò a godersi il Paradiso. Si mise a gironzolare tra fiori e giardini, e certi angeli che cantavano lo facevano gioire.

All'improvviso, mentre se ne stava tutto attento a guardare uno stuolo di quelle anime che ballavano il girotondo sopra un bel campo fiorito, vide una di quelle che, invece di ballare, si allontanò un poco e si mise ad armeggiare per accendere un fuoco.

Già non riusciva a capacitarsi perché non vedeva il motivo per accendere il fuoco in Paradiso – dove non fa né caldo né freddo – ma guardandolo bene si accorse che quel tizio faceva di tutto per non farlo accendere. Cosa faceva: metteva due cepponi sotto, poi una bracciata di rami, e sopra a tutto metteva gli sterpi con la paglia. Poi, con una flemma che dava ai nervi, batteva l'acciarino e dava fuoco alla paglia. In un momento s'infiammava la paglia, usciva un po' di fumo e il fuoco si spegneva senza che si attaccasse ai ceppi e ai rami.

Pulcinella non vedeva l'ora di fargli capire che quel fuoco – anche se non serviva a niente – si poteva accendere solo se capovolgeva il tutto, e, dopo che era stato a guardarlo per parecchio tempo, cominciò a fargli segni con le mani. Si ricordava bene che non doveva parlare, se voleva continuare a stare in Paradiso.

Ma quello, niente. Continuava a ripetere tutto come prima; dava fuoco alla paglia che stava sopra, sempre con lo stesso risultato: un po' di fumo e niente più. Pulcinella a far segni e quello a fregarsene; durò parecchio, fino a che, preso dai nervi, gli scappò detto: "La legna sottile sotto e quella spessa sopra!".

Non l'avesse mai detto. Il rumore di quelle parole lo frastornò. Nel mezzo di tutta quella musica e canzoni, fu come se avesse tuonato. Quelle anime cominciarono a scappare come quegli uccelli quando sentono una fucilata. E il primo a spaventarsi fu proprio Pulcinella, un po' per il rumore di cui abbiamo detto e un po' per la minaccia di San Pietro. Si mise a correre per nascondersi sotto agli alberi più frondosi e alle siepi più alte, fino a che si calmò perché si ricordò di avere ancora un'altra occasione: si schiarì la testa e si mise di nuovo a godersi il Paradiso.

Mentre se ne andava a zonzo per vedere a quale compagnia doveva associarsi per farsi una bella cantata e una ballata, notò che era capitato in un viottolo stretto, fiancheggiato da due siepi fiorite che incrociava un bell'arco di marmo bianco su cui vi erano alcune figure di santi. Si avvicinò per guardarlo bene e vide un'anima beata con una trave sulle spalle che gli veniva incontro con l'intenzione di passare sotto l'arco. Il guaio era, però, che voleva passare con la trave di traverso e andò a sbattere contro i piedi di quel benedetto arco.

Sotto gli occhi di Pulcinella, quell'anima fece due o tre passi indietro e, contento come una Pasqua, col viso stampato da un sorriso da scimunito, senza spostare la trave, andò a sbattere di nuovo.

A Pulcinella venne la febbre e cercò di deviare per non vedere quello spettacolo, ma le siepi ai lati erano alte e fitte, e indietro non voleva tornare per non andare un'altra volta dove aveva combinato tutto quel bel po'; allora si mise ad aspettare sperando che quel citrullo avesse capito prima o poi che si doveva girare la trave, se voleva passare.

Quel beato però, prova e riprova, non glie ne importava proprio di capire perché non riusciva a passare sotto l'arco, e allora, senza farci nemmeno caso, cominciò a fargli segno con le mani, per fargli capire che doveva girarsi la trave di lungo su una spalla sola. Ma più segni gli faceva, e più quello si scimuniva a far sempre le stesse mosse; più si faceva nervoso per ripetere quei segni con le mani, e più il viso di quello si faceva quieto e contento, come se lo avesse fatto apposta: sembrava che proprio quell'andare a sbattere fosse il godimento del Paradiso.

Costernato, capì che non c'era più niente da fare e cominciò a correre senza sapere dove. In un momento si trovò dietro la porta, che si aprì e se lo risucchiò fuori, giù per quella scarpata, fino a quello stradone "comodo" che portava verso il fondo.

Voltandosi a guardare verso quella porta, vide San Pietro che lo osservava con tutt'e due le mani ai fianchi. Allora gli scappò: "In Paradiso ci devono stare i fessi!".

E San Pietro gli rispose: "Se pure ci dovessero stare i furbi, per te nemmeno ci sarebbe posto!". E se ne tornò dentro.

Pulcinella si avviò piano piano verso il suo destino.

Un finale tagliente e iconico, dove Pulcinella riceve l'ultima "lezione" proprio da San Pietro, che smonta la sua presunta furbizia con una battuta secca.